De oudere stukken zijn gemaakt zonder tijdsdruk, speciale materialen of efficiëntie. Ze zijn bijzonder omdat ze het leven als geheel symboliseren.

Tapijten of kelims begrijpen is een lastige zaak. Vooral als je door een drukke bazaar loopt in Iran, Turkije of Marokko, zullen tapijthandelaren je allerlei verschillende verhalen verkopen. Helaas zijn veel tapijten die in deze bazaars te vinden zijn niet zo bijzonder. Althans niet voor een “echte” kenner en verzamelaar.

Bijzondere stukken
Nee, de echt interessante stukken reizen de wereld rond, worden verkocht op veilingen in plaatsen als New York, Londen en Singapore tegen prijzen die de meesten van ons zich niet eens kunnen voorstellen. Deze stukken zijn oud, handgemaakt en zeldzaam. Ze komen vaak voor in plekken als bijvoorbeeld een afgelegen dorp, in Turkije, in een huis of moskee. Mensen op deze afgelegen plaatsen realiseren zich vaak niet eens dat ze zo’n oud en bijzonder stuk in bezit hebben of hadden.

Tapijten en Kelims
Een paar jaar eerder wist ik echter niet het verschil tussen een kleed of kelim. Ik probeerde het onderscheid te begrijpendoor twee effectieve tactieken te gebruiken. Lezen en interviews doen. Het internet is hiervoor geweldig. Gepassioneerde, goed opgeleide mensen zijn gemakkelijk te vinden. Een van deze mensen waarmee ik sprak, is Kenan Can. Kenan is de zoon van een Turkse tapijthandelarenfamilie die al jaren actief is in de tapijthandel. Hij heeft uit eerste hand ervaring met het uitzoeken van wat sommige tapijten specialer maakt dan andere.

Tapijtwinkel
Kenan bezit veel interessante kennis over waar bepaalde tapijten vandaan komen. Verschillende regio’s op het uitgestrekte platteland van Turkije produceren elk verschillende tapijten. Het midden, noorden en oosten hebben allemaal verschillende stijlen en kleuren. Maar voor mij was dat niet het meest opwindende deel van zijn kennis. Wat me enthousiast maakte over ons gesprek waren de verhalen van Kenan over zijn vader in de bazaar in Istanbul. Kenan: ‘Mijn vader had op dat moment twee winkels. Een daarvan was in de grote bazaar en de andere was buiten de grote bazaar. In de ene buiten de grote bazaar had hij vijf mensen om te repareren en mijn vader vertelde me, Kenan, dat je hier blijft en de reparatie van het tapijt leert. Vervolgens begon ik het te repareren. Ik heb veel van mijn vader geleerd.’

Kenan Can | ByvandenBelt

Misschien op een dag
Voordat ik een andere vraag kon stellen, ging Kenan verder: ‘Toen hij, [vader] soms naar de winkel kwam, opende hij een tapijt. Hij keek en dronk thee. Toen hij vertrok, sloot ik de tapijten en legde ik ze op dezelfde plek weg. Een uur later kwam hij terug en keek hij weer. Ik zei: waarom kijk je vijf keer, tien keer, naar dezelfde keliem (keliem of kelim?). Hij vertelde me: misschien zul je me op een dag begrijpen. ‘

Dit is kunst
En weet je wat fantastisch is,  Felix? Weet je, in de Kelims hebben we soms keliem (wat is keliem), een paar. In een dorp, een vrouw, ging  nooit naar school, ze wistt niet veel. Maar ze begon de keliem te maken, soms is elk detail dezelfde in verschillende stukken. Dit s erg interessant voor mij. Vandaag, als mijn dochter slaapt, zal ik een aantal van mijn kelims of tapijt op de grond openen. Ik drink espresso en ik zal van deze stukken proberen te genieten. Dan denk ik aan mijn vader. Hij vertelde me: op een dag zul je me begrijpen. Omdat dit kunst is, Felix. Dit is kunst. Dezelfde tekst gast>>>v

En wat is fantastisch, kan ik je vertellen, Felix? Weet je, in de Kelims hebben we soms keliem, een paar. In een dorp, een vrouw, ging ze nooit naar school, ze weet niet veel. Maar ze begon de keliem te maken, soms is elk detail hetzelfde in verschillende stukken. Dit is erg interessant voor mij. ‘

Vader
Het verhaal van Kenan en zijn vader lijkt simpel en kort, terwijl het echter moeilijk te begrijpen is. Een ouder tapijt gemaakt in een dorp is geen tapijt dat geromantiseerd moet worden, omdat het op de een of andere manier ‘authentiek’ is. Nee, het is speciaal omdat een vrouw het met  passie heeft gemaakt. Ze maakte een tapijt of keliem, simpelweg omdat ze er een nodig had. Misschien voor een speciale gelegenheid, om te geven aan de plaatselijke moskee, haar man, of gewoon om praktische redenen. Daar, bij haar thuis of in een tent, gebruikte ze gewoon de gereedschappen, materialen en middelen die ze tot haar beschikking had.

Speciale tapijten
Vaker wel dan niet waren deze vrouwen ongeschoold, ze konden zich niet voorstellen dat hun stukken een eeuw later zo bijzonder en waardevol zouden worden in de wereldwijde tapijthandel. Deze tapijten zijn bijzonder, niet omdat ze moeilijk te begrijpen zijn. Ze werden speciaal omdat ze werden gemaakt in een wereld, een sociale en culturele omstandigheid, die simpelweg niet meer bestaat.

Emotie, tijd, vaardigheid en passie
Tegenwoordig gaan mensen voor de beste middelen en materialen en huren ze hoogstwaarschijnlijk iemand in om het werk het meest efficiënt te doen. Dit resulteert in prachtige stukken, begrijp me niet verkeerd. Maar de oudere stukken zijn gemaakt zonder tijd, materiaal of efficiëntie. Ze zijn bijzonder omdat ze op het leven zelf lijken. De emotie, tijd, vaardigheid en passie van een vrouw in een afgelegen dorp ergens in Turkije, Iran of Marokko een eeuw geleden kunnen niet zomaar worden genegeerd.

Foto’s: Kenan Can

Felix van den Belt

Felix van den Belt

Geef Felix een opdracht over tapijten en hij zal ervoor gaan. Hij luistert en stelt vragen. Wat is de geschiedenis en wat maakt bepaalde tapijten uniek? Wat valt er te zeggen over het sociale leven om de tapijten heen? Felix' passie voor tapijten zet hem ertoe deze vragen als geen ander verder te ontdekken.

0 Shares
Pin
Share
Share
Tweet
Share