De oudere stukken zijn gemaakt zonder tijdsdruk, speciale materialen of efficiëntie.
Tapijten of kelims begrijpen is een lastige zaak. Vooral als je door een drukke bazaar loopt in Iran, Turkije of Marokko, zullen tapijthandelaren je vanalles vertellen. Tegenwoordig zijn veel tapijten die in deze bazaars te vinden zijn niet zo bijzonder. Althans niet voor een kenner.

Bijzondere stukken
Nee, de echt interessante stukken reizen de wereld rond, worden verkocht op veilingen in plaatsen als New York, Londen en Singapore tegen prijzen die de meesten van ons zich niet eens kunnen voorstellen. Deze stukken zijn oud, handgemaakt en zeldzaam. Ze komen vaak voor in plekken als bijvoorbeeld een afgelegen dorp, in Turkije, in een huis of moskee. Mensen op deze afgelegen plaatsen realiseren zich vaak niet eens dat ze zo’n oud en bijzonder stuk in bezit hebben.

Tapijten en Kelims
Een paar jaar eerder wist ik echter niet het verschil tussen een tapijt of kelim. Ik probeerde het onderscheid te begrijpen door twee effectieve tactieken te gebruiken. Lezen en interviews doen. Het internet is hiervoor geweldig. Gepassioneerde, goed opgeleide mensen zijn gemakkelijk te vinden. Een van deze mensen waarmee ik sprak, is Kenan Can. Kenan is de zoon van een Turkse tapijthandelarenfamilie die al jaren actief is in de tapijthandel. Hij heeft uit eerste hand ervaring met het uitzoeken van wat sommige tapijten specialer maakt dan andere.

Tapijtwinkel
Kenan bezit veel interessante kennis over waar bepaalde tapijten vandaan komen. Verschillende regio’s op het uitgestrekte platteland van Turkije produceren elk verschillende tapijten. Het midden, noorden en oosten hebben allemaal verschillende stijlen en kleuren. Maar voor mij was dat niet het meest opwindende deel van zijn kennis. Wat me enthousiast maakt over ons gesprek zijn de verhalen van Kenan over zijn vader in de bazaar in Istanbul. Kenan: ‘Mijn vader had op dat moment twee winkels. Een daarvan was in de grote bazaar en de andere was buiten de grote bazaar. In de ene buiten de grote bazaar had hij vijf mensen om te repareren en mijn vader vertelde me: ”Kenan, dat je hier blijft en de reparatie van het tapijt leert.” Vervolgens begon ik met repareren. Ik heb veel van mijn vader geleerd.’

Kenan Can | ByvandenBelt

Misschien op een dag
Voordat ik een andere vraag kon stellen, ging Kenan verder: ‘Toen hij, [vader] soms naar de winkel kwam, opende hij een tapijt. Hij keek en dronk thee. Toen hij vertrok, sloot ik de tapijten en legde ik ze op dezelfde plek weg. Een uur later kwam hij terug en keek hij weer. Ik zei: waarom kijk je vijf keer, tien keer, naar dezelfde keliem (keliem of kelim?). Hij vertelde me: misschien zul je me op een dag begrijpen. ‘

Dit is kunst
En weet je wat fantastisch is,  Felix? In een dorp kende ik een vrouw. Ze ging nooit naar school, ze wist niet veel. Maar ze begon de kelim te maken, ze verwerkte soms dezelfde details in verschillende stukken. Dat is erg interessant voor mij. Wanneer mijn dochter slaapt, neem ik een aantal van mijn kelims of tapijten en open. Ik drink espresso en ik neem de tijd om van de stukken te genieten. Dan denk ik aan mijn vader. Hij vertelde mij ooit: op een dag zul je begrijpen waarom ik soms zo lang naar een tapijt kijk. Dat komt, omdat dit kunst is, Felix. Dit is kunst. 

Vader
Het verhaal van Kenan en zijn vader lijkt simpel. Een oud tapijt gemaakt in een dorp is nog niet direct speciaal of ‘authentiek.’ Nee, het tapijt is speciaal omdat een vrouw het met passie gemaakt heeft. Ze maakt een tapijt of kelim, simpelweg omdat ze er een nodig heeft. Ze heeft het nodig voor een speciale gelegenheid, om weg te geven aan de plaatselijke moskee, haar man, of gewoon om praktische redenen in het huis.

Speciale tapijten
Vaker wel dan niet zijn deze vrouwen ongeschoold, ze kunnen zich nauwelijks voorstellen dat de stukken die ze maken een lange een tijd later zo bijzonder en waardevol worden in de wereldwijde tapijthandel. Deze tapijten zijn bijzonder, niet omdat ze moeilijk te begrijpen zijn. Ze zijn speciaal omdat ze lokaal en spontaan en met aandacht zijn gemaakt. Tegenwoordig nemen steeds minder mensen hier de tijd voor.

Emotie, tijd, vaardigheid en passie
Tegenwoordig gaan mensen voor de beste middelen en materialen en huren ze hoogstwaarschijnlijk iemand in om het werk het meest efficiënt te doen. Dit resulteert in prachtige stukken. Maar de oudere stukken zijn gemaakt zonder tijdsdruk en met spontaniteit. Ze zijn bijzonder omdat ze op het leven zelf lijken. De emotie, tijd, vaardigheid en passie van een vrouw vertaald in een tapijt in een afgelegen dorp ergens in Turkije, Iran of Marokko is op grote productieschaal moeilijk te evenaren.

Foto’s: Kenan Can

Felix van den Belt

Felix van den Belt

Geef Felix een opdracht over tapijten en hij zal ervoor gaan. Hij luistert en stelt vragen. Wat is de geschiedenis en wat maakt bepaalde tapijten uniek? Wat valt er te zeggen over het sociale leven om de tapijten heen? Felix' passie voor tapijten zet hem ertoe deze vragen als geen ander verder te ontdekken.

0 Shares
Pin
Share
Share
Tweet
Share